مجله اینترنتی آئین و اندیشه

اصحاب اعراف چه کسانی هستند و سرنوشتان چه میشود؟ کوه اعراف کجاست؟

۲۴ بهمن ۱۳۹۷

اگر اهل مطالعات قرآنی باشید حتما نام «اصحاب اعراف» تا بحال به گوشتان رسیده و شاید این سوال برای شماهم مطرح شده باشد که این اصحاب چه کسانی هستند و اساسا چرا جای آنها روی کوه اعراف است؟
در این پست از سرویس معارف قرآنی حق لاین، به بررسی کامل اصحاب اعراف پرداخته و سعی میکنیم به همه پرسشهای شما در این زمینه جواب بدهیم.

معنای لغوی اصحاب اعراف

کلمه اصحاب جمع صاحب است به معنای رفیق و اعراف هم جمع «عُرف» است که به مکان های مرتفع و بلند گفته میشود.

بنابراین اصحاب اعراف یعنی دوستانی که باهم در یک جای بلند و مرتفع قرار دارند. حالا با این توضیح بهتر میتوانیم آیات قرآنی مربوط به آن را بررسی کنیم.

اصحاب اعراف در قرآن

هفتمین سوره قرآن اعراف نام دارد که دارای ۲۰۶ آیه میباشد و در دو جای این سوره بحث از اصحاب اعراف به میان آمده است.

اصحاب اعراف
سوره اعراف

نخستین بار در آیه ۴۶ سوره اعراف، با تعبیر « وَعَلَى الأعْرَافِ رِجَالٌ» ( و بر اعراف مردانی هستند) صحبت از آنها مطرح میشود و سپس در آیه ۴۸ اینبار با عبارت «أَصْحَابُ الأعْرَافِ» معرفی میشود:

وَبَیْنَهُمَا حِجَابٌ ۚ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ یَعْرِفُونَ کُلًّا بِسِیمَاهُمْ ۚ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّهِ أَنْ سَلَامٌ عَلَیْکُمْ ۚ لَمْ یَدْخُلُوهَا وَهُمْ یَطْمَعُونَ (۴۶)
وَإِذَا صُرِفَتْ أَبْصَارُهُمْ تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ قَالُوا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ(۴۷)
وَنَادَىٰ أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا یَعْرِفُونَهُمْ بِسِیمَاهُمْ قَالُوا مَا أَغْنَىٰ عَنْکُمْ جَمْعُکُمْ وَمَا کُنْتُمْ تَسْتَکْبِرُونَ(۴۸)
أَهَٰؤُلَاءِ الَّذِینَ أَقْسَمْتُمْ لَا یَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَهٍ ۚ ادْخُلُوا الْجَنَّهَ لَا خَوْفٌ عَلَیْکُمْ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ(۴۹)

ترجمه آیات اصحاب اعراف:

و میان آن دو [گروه بهشتیان و دوزخیان‏] حائلى است، و بر بلنداى آن مردانى هستند که هر کدام از دو گروه را به چهره هایشان مى‏ شناسند، و بهشتیان را که وارد بهشت نشده‏ اند، ولى ورود به آن را امید دارند، آواز مى‏ دهند که: درود بر شما.(۴۶)
و چون بهشتیان، چشمانشان ناخواسته به سوى دوزخیان گردانده شود، گویند: پروردگارا! ما را با گروه ستمکاران قرار مده.(۴۷)
و اهل اعراف مردانى را که از سیمایشان مى ‏شناسند، آواز مى دهند و مى‏ گویند: جمعیت شما و تکبّرى که مى‏ ورزیدید، عذابى را از شما دفع نکرد.(۴۸)
[سپس با توجه دادن دوزخیان به سوى اهل ایمان مى‏ گویند:] آیا اینان کسانى نبودند که در دنیا سوگند یاد مى ‏کردید که خدا آنان را به رحمتى نمى‏ رساند؟ [پس به مؤمنان مى‏ گویند:] به بهشت در آیید که نه بیمى برشماست و نه اندوهگین مى‏شوید.(۴۹)

این را هم بخوانید:  با ۱۰ مورد از خواص آیت الکرسی آشنا شوید!

اعراف چه جایی است؟

پیش از پرداختن به اینکه اصحاب اعراف چه کسانی هستند، خوب است به این پرسش پاسخ بدهیم که اعراف دقیقا کجاست؟

از خلال آیات قرآن و نظرات مفسرین اینطور بدست می آید که میان بهشت و جهنم جایی است که بلندی های اعراف در آن قرار دارد.

علامه طباطبایی (ره) در تفسیر المیزان مینویسد اعراف بلندی هایی است میان بهشت و جهنم که بین ایندو حجاب و حائل ایجاد میکند و بر هر دو طرف اشرف دارد.

برخی دیگر معتقدند اعراف دیوار بلندی است که بهشت و جهنم را از یکدیگر جدا میکند اما سیاق آیات نشان میدهد نظر علامه طباطبایی بیشتر نزدیک به صواب است.

ویژگی های اصحاب اعراف

مردان مورد بحث ما، دارای ویژگی هایی هستند که آنها را از سایر مردم عادی جدا میکند.

اولین ویژگی اصحاب اعراف این است که بهشتی یا جهنمی بودن انسان ها را در روز قیامت از روی چهره آنها تشخیص میدهند.

خاصیت دیگر آنها این است که از هول و وحشت روز قیامت در امان هستند و بر بلندای اعراف، با بهشتیان و دوزخیان تکلم میکنند.

ویژگی سوم که باعث ایجاد حاشیه هایی در این بحث شده این است که آنها با اینکه طمع ورود به بهشت را دارند اما هنوز وارد نشده اند!

این را هم بخوانید:  متن سوره نبا + خواص، قرائت و ترجمه در یک نوشته
اصحاب اعراف

نظریات مختلف پیرامون اصحاب اعراف

درباره اینکه مردان روی اعراف را چه کسانی تشکیل میدهند نظریات مختلف و گاها متضاد بیان شده است. در ادامه به بیان دو نظریه رایج و مشهور در این زمینه میپردازیم.

۱- انسانهای نیمه خوب/ نیمه بد

طرفداران این نظریه میگویند بر بلندی اعراف انسانهای متوسط الحالی قرار دارند که در زندگی دنیا هم اهل گناه بوده اند و هم اهل ثواب.

به باور این دسته از مفسرین، اصحاب اعراف دارای ثواب و گناه برابر در نامه اعمال خود هستند که آنها را نه بطور کامل اهل بهشت میکند و نه اهل جهنم، بنابراین بین بهشت و جهنم سرگردان هستند تا به پرونده آنها رسیدگی شود.

دلیل گرایش این دسته از مفسرین به این نظریه، ویژگی سومی است که بالاتر به آن اشاره کردیم: به تعبیر قرآن «لَمْ یَدْخُلُوهَا وَهُمْ یَطْمَعُونَ» یعنی دلشان میخواهد وارد بهشت ولی هنوز وارد نشده اند.

طرفداران این سخن معتقدند اصحاب اعراف در نهایت مورد عفو و رحمت خدا قرار گرفته و وارد بهشت میشوند.

۲- انسانهای صالح و بزرگ مرتبه

در مقابل گروه اول، دسته دومی هستند که معتقدند اصحاب اعراف همان پیامبران و ائمه بوده که بر حال اهل بهشت و جهنم نظارت میکنند.

قائلین به این نظریه، ویژگی نخستی که در بالا به آن اشاره کردیم را گواه خود بر این مدعا میدانند. این گروه معتقدند تنها انسانهای بزرگ مانند پیامبر و ائمه میتوانند باطن افراد و سرنوشت آنها (بهشت یا جهنم) را از روی قیافه و شکل انسانها تشخیص بدهند.

این را هم بخوانید:  آیات سجده قرآن و همه احکام مربوط به آنها را یاد بگیرید!

دلیل دیگر این گروه، این است که طبق آیات قرآن اصحاب اعراف با اهل بهشت صحبت کرده و آنها را تبریک و خوش آمد میگویند و اهل دوزخ را سرزنش و شماتت مینمایند. بنابراین کسی جز مقربان درگاه الهی این توانایی را ندارند، بلکه انسانهای معصیت کار خود گرفتار اعمالشان هستند و اساسا چنین فرصتی به آنها داده نمیشود.

دلیل سوم این دسته از مفسرین هم این است که طبق آیات قرآن کریم، روز قیامت همه انسانها دچار هول و وحشت بوده وکسی اجازه تکلم و صحبت کردن ندارد جز بندگان مخلص خداوند:

لَا یَتَکَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَٰنُ وَقَالَ صَوَابًا
هیچ یک، جز به اذن خداوند رحمان، سخن نمی‌گویند، و (آنگاه که می‌گویند) درست می‌گویند!

سوره نبأ/ آیه ۳۸

ایشان با استناد به این آیه و چند آیه دیگر میگویند، آرامش و طمأنینه ای که قرآن برای اصحاب اعراف ترسیم کرده با هول و وحشت روز قیامت سازگاری ندارد و تنها انسانهای خالص و مقرب هستند که میتوانند از آن در امان باشند.

دلیل چهارم ایندسته، وجود عبارت «رجال» در آیات مربوط به اصحاب اعراف است. به باور ایشان کلمه رجال در این آیات نه به معنای لغوی آن که اشاره به جنس مذکر دارد آمده بلکه منظور صفت بزرگی و مردانگی است که تنها بر بندگان مقرب الهی صدق میکند نه اهل گناه و معصیت و یا انسانهای متوسط.

نظرات دیگر

غیر از ایندو نظریه، نظرات دیگری نیز در این زمینه مطرح شده، از جمله اینکه برخی معتقدند اصحاب اعراف فرشتگان هستند و یا ترکیبی از انسانهای مقرب و معصیت کار.

اما نظرات مشهور همین دو نظریه بود که به آن پرداخته شد.

اگر این مطلب مفید است، آنرا به اشتراک بگذارید!