مجله اینترنتی آئین و اندیشه

احکام نیت نماز؛ همه آنچه باید در این باره بدانید در یک پکیج!

۱۴ اسفند ۱۳۹۷

نِیَّت مهم ترین بخش هر عمل عبادی است، خواه نماز باشد یا هر کار دیگری که جنبه خدایی دارد. بنابراین دانستن احکام نیت نماز چه واجب چه مستحب از آن جهت که مستقیما با قبولی یا رد آن ارتباط دارد بسیار حائز اهمیت است.

در این مقاله شما را از سیر تا پیاز احکام نیت نماز بطور کامل آشنا میکنیم پس تا انتها باما همراه باشید.

درصورت تمایل میتوانید بخوانید: لیست کامل واجبات نماز!

نیت نماز یعنی چی؟

در اول باید تکلیف خودمان را با معنای کلمه «نیت» روشن کنیم تا بعد برویم سراغ احکام نیت نماز؛ منابع لغوی در تعریف این کلمه آورده اند که نیت به معنای هدف، عزم و قصد است و منظور از نیت کارهای عبادی، این است که مثلا نماز را روزه را برای چه هدف و مقصدی بجای می آوریم.

حالا راحتتر میتوانیم بفهمیم منظور از نیت در بحث احکام نیت نماز دقیقا به چه معناست، بنابراین وقتی میگوییم نیت نماز منظور این است که نمازگزار نمازش را به چه قصد و هدفی میخواند.

آیا این نماز را برای اطاعت از فرامین الهی میخوانید یا مثلا برای اطاعت از دستورهای پدر و مادر؟ اصلا چه نمازی و چقدر میخواهید بخوانید؟ این نماز واجب است یا مستحب؟ پاسخ به همه این سوالات که تعیین کننده هدف و مقصد شما از این کار است در یک کلمه میشود نیت نماز!

فلسفه نیت نماز

حالا که معنای نیت نماز را فهمیدیم، خوب است سراغ سوال بعدی برویم: اینکه میگویند در نماز باید نیت داشته باشیم یعنی چه؟

شاید در نگاه اول اینطور بگویید که این سوال هم مگر پرسیدن دارد ولی وقتی لباس غواصی به تن کنیم و وارد قسمتهای عمیق و تاریک بحث احکام نیت نماز بشویم میفهمیم غیر از این، ده ها سوال دیگر هم پیرامون این موضوع میتوان طرح کرد.

هرچند بحث های فنی و پیچیده زیادی پیرامون نیت نماز و چند و چون آن شکل گرفته است اما یک جمله ساده مشخص کننده همه چیز است: اگر کسی هنگام نماز از شما پرسید داری چکار میکنی؟ متوجه باشی و بدانی که مثلا داری دو رکعت نماز صبح میخوانی! همین.

این را هم بخوانید:  آموزش غسل جمعه با تمام جزئیات!

نیت نماز یعنی همین که شما هنگام نماز خواندن بدانید میخواهید چه کاری انجام بدهید و از کار خود آگاهی و اطلاع کامل داشته باشید.

چرا نیت نماز واجب است؟

همانطور که گفتیم نیت به معنای قصد است. شما وقتی روزه میگیرید قصد میکنید تا برای انجام فرمان خدا از اذان صبح تا مغرب کاری که روز را باطل میکند انجام ندهید.

این قصد و اراده به این معنا که انسان با اراده خودش یک عمل عبادی را انجام بدهد، پاشنه آشیل وجوب نیت نماز است.

در نماز هم این مسئله حائز اهمیت است. اینکه شما با اراده و عزم خودتان به نماز بایستید و نه از روی تصادف یا هرجور دیگری که برخاسته از میل و قصد خودتان نباشد.

بنابراین نیت نماز مانند نیت هر عمل عبادی دیگر ازینرو واجب است که شما با میل، اراده و قصد خودتان آن عمل را انجام بدهید.

احکام نیت نماز

تا اینجا بطور کامل با فسلسفه و چرایی نیت نماز آشنا شدیم و حالا وقت آن رسیده به قسمت اصلی بحثمان یعنی احکام نیت نماز برسیم.

احکام نیت نماز

در ادامه شما را با مهمترین و پر کاربردترین احکام فقهی نیت نماز آشنا میکنیم:

  • نیت نماز جزو واجبات یازده گانه بوده و از ارکان نماز محسوب میشود. یعنی اگر سهوا آنرا فراموش کنید کل نماز باطل است.
  • همانطور که گفتیم نیت یک امر قلبی است و واجب نیست آنرا بر زبان جاری کنید! هرچند برزبان گفتن آنهم مشکلی ندارد.
  • اگر خواستید بر زبان جاری کنید میتوانید اینطور بگویید: «دو رکعت نماز صبح بجای می آورم قربه إلی الله»
  • نیت شما باید قبل از آغاز نماز تعیین شود و تا آخر نماز هم باید پابرجا بماند. یعنی تا زمانی که نمازتان تمام نشده نیت نماز باید برقرار بماند.
  • در نماز (و هر عمل عبادی دیگر) قصد شما از این کار فقط و فقط باید قربت (نزدیکی) به خداوند باشد.
  • اگر نیت نماز چیزی غیر از خدا باشد، نماز باطل است و باید دوباره بخوانید.
  • تمام اجزاء و قسمتهای نماز باید برای خدا باشد، بنابراین اگر شما فقط قسمتی از آن مثلا سجده را برای غیر خدا بخوانید، کل نماز باطل است.
  • غیر از تعداد رکعات، نوع نماز را هم باید مشخص کنید. مثلا اگر نماز عصر میخوانید باید نیت کنید ۴ رکعت نماز عصر میخوانم قربه إلی الله.
این را هم بخوانید:  قیام متصل به رکوع چیست و چه حکمی دارد؟

جایگاه نیت در روایات

ائمه معصومین ما که درود خداوند برآنها باد، در باب نیت نماز و دیگر اعمال عبادی و مسائل مربوط به آن فرمایشات قابل تاملی به یادگار گذاشته اند که زوایای جالبی از این بحث را روشن میکند.

در ادامه بحث نیت نماز، چند روایت جالب در این بحث را بهمراه ترجمه و ذکر منبع آن تقدیم شما میکنیم.

نیت نماز

امیرالمومنین امام علی علیه السلام نیت را شالوده و اساس هرکاری بیان میکند:

النِّیَّهُ أساسُ العَمَلِ

نیّت ، شالوده کار است

غرر الحکم : ۱۰۴۰

و امام زین العابدین علیه السلام نیز عمل بدون نیت را پوچ و تهی میداند:

لا عَمَلَ إلاّ بِنِیَّهٍ

عمل ، جز به نیّت نیست .

الکافی : ۲ / ۸۴ / ۱

در روایات ما نیت فی نفسه و جدا از عملی که با آن صورت میگیرد خود یک کار نیک بیان شده که پاداش مخصوص به خود را دارد:

الإمامُ علیٌّ علیه السلام : النِّیَّهُ الصّالِحَهُ أحَدُ العَمَلَینِ

نیّت خوب ، خود یک نوع عمل است .

غرر الحکم : ۱۶۲۴ .

و باز امیرالمومنین علیه السلام بخشش خداوند به هرکس را به میزان نیت او در کارهای خیر معرفی میکند:

على قَدرِ النِّیَّهِ تَکونُ مِن اللّه العَطِیَّهُ

عـطاى خداوند بـه هرکس ، به انـدازه نیّـت (او) است .

غرر الحکم : ۶۱۹۳ .

امام باقر علیه السلام در روایتی نیت مومن را برتر از عمل وی معرفی میکند و همچنین نیت انسان کافر را نیز بدتر از عمل آن میداند:

نِیَّهُ المُؤمنِ أفضَلُ مِن عَمَلِهِ ؛ وذلکَ لأ نّهُ یَنوی مِن الخَیرِ ما لا یُدرِکُهُ ، ونِیَّهُ الکافِرِ شَرٌّ مِن عَمَلِهِ ؛ وذلکَ لأنَّ الکافِرَ یَنوی الشَّرَّ ویأمَلُ مِن الشَّرِّ ما لا یُدرِکُهُ

نیّت مؤمن برتر از عمل اوست؛ چـون ، گـاه نیّت کارهاى خیر مى کند ، امّا موفّق به انجام آنها نمى شود و نیّت کافر بدتر از عمل اوست ؛ زیرا کافر نیّت بد در سر مى پروراند و به انجام بدى هایى امید مى بندد ، ولى امکان به کار بستن آنها را نمى یابد .

لل الشرائع : ۵۲۴ / ۲ .

امام صادق علیه السلام نیز در پاسخ به این سوال که چرا نیت مومن برتر از عمل آن است پاسخ زیبا و دقیقی ارائه کردند:

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام فی الجَوابِ عَن عِلَّهِ فَضلِ نِیَّهِ المُؤمنِ عل: لأنَّ العَمَلَ رُبَّما کانَ رِیاءً لِلمَخلوقینَ ، والنِّیَّهُ خالِصَهٌ لرَبِّ العالَمینَ ، فیُعطی تَعالى علَى النِّیَّهِ ما لا یُعطی علَى العَمَلِ

امام صادق علیه السلام ـ در پاسخ به سؤال از علّت برترى نیّت مؤمن بر عمل : چون عمل گاه ممکن است براى ریا و خودنمایى به مخلوقین صورت گیرد ، امّا نیّت به طور خالص از آنِ پروردگار جهانیان است . بنابراین ، خداوند متعال براى نیّت ، آن عطا مى کند که براى عمل عطا نمى کند .

علل الشرائع : ۵۲۴ / ۱ .

فرجام سخن

تا اینجای مقاله که ۱۱۴۵ کلمه شده سعی کردیم بحث سنگین احکام نیت نماز را با زبان ساده و بدون پیچیدگی بهمراه مخلفات اضافه برای شما عزیزان بیان کنیم.

این را هم بخوانید:  آیات سجده قرآن و همه احکام مربوط به آنها را یاد بگیرید!

بیاد داشته باشید، احکام عملی جزئیات بسیار فراوانی دارد که بیان همه آنها در یک مقاله غیرممکن است. اگر نیاز به احکام جزئی تر دارید خودتان دست بکار شوید و جستجو کنید یا هم از قسمت تماس باما آنرا با درمیان بگذارید تا جواب آن را برایتان ارسال کنیم.

اگر این مطلب مفید است، آنرا به اشتراک بگذارید!